Skip to content

Pałac rodu Lehndorff w Sztynorcie

Pałac rodu Lehndorff w Sztynorcie , pełne kalendarium zarządzania dobrami w Sztnorcie.
Dziekujemy serdecznie za jego udostepnienie Pani Beacie Grodzickiej właścicielce serwisu www.sztynort.nafali.net

– XVI w. Przywilej nadania „wielkiej głuszy nad jeziorem” dla 3 przedstawicieli rodu Lehndorff (dziadka, ojca i syna): Fabiana (1469-1545), Caspara (1522/24-1576) i Sebastiana (1564-1620).

– 1554 – 1572 Wybudowanie siedziby rodu w miejscu obecnego pałacu.

– 1620 r. Odziedziczenie dóbr przez Meinharda (1590-1639) – syna Sebastiana.

– ? Na polecenie Meinharda zostają posadzone słynne sztynorckie dęby.

– 1639 r. Śmierć Meinharda. Majątek zgodnie z prawem dziedziczy syn Mainharda – Ahasverus Gerhard (1637-1688), który ma dopiero 2 lata, dlatego początkowo zarząd nad dobrami sprawuje jego matka Elisabeth von Eulenburg-Prassen (1605-1675) z pomocą swojego brata Jonasa Casimira von Eulenburg.

– 1652 15-letni Ahasverus Gerhard wyjeżdża na długoletnią edukację.

– 1656 r. Najazdy tatarskie – zamek w Sztynorcie i okoliczne wsie zostają spalone przez sprzymierzonych z polskim królem Tatarów. Zostaje porwana przez nich żona Ahasverusa Gerharda – Marianna von Schlichting, potem sprzedana w Konstantynopolu Turkom. Rodzina nie ma pieniędzy na jej wykupienie z jasyru. Ród przeprowadza się na 35 lat do ocalałego majątku w Tarławkach.

– 1656 – 1663 Ahasverus Gerhard odbywa podróż edukacyjną po Europie wraz z synem swojego wuja Jonasa Casimira.

– 1665 r. Ahasverus Gerhard wraca na zgliszcza Sztynortu i do Tarławek.

– 1666 – 1671 Ahasverus Gerhard pełni służbę przy dworze królewskim w Warszawie. Król Jan Kazimierz obdarza go tytułem szambelana i mianuje podpułkownikiem pieszej gwardii.

– 1675 r. W Tarławkach umiera Elisabeth, matka Ahasverusa Gerharda.

– 1682 r. Ślub Ahasverusa Gerharda z trzecią żoną – Marią Eleonorą von Dönhoff.

– 1688 r. W wieku 51 lat umiera Ahasverus Gerhard, król pruski Fryderyk Wilhelm I żegna go słowami: „Straciłem swojego najlepszego męża stanu”.

– 1689 – 1691 Maria Eleonora (wdowa po Ahasverusie Gerhardzie) wykorzystując fundamenty spalonego zamku oraz majątek zgromadzony przez męża i zleca wybudowanie dwukondygnacyjnego pałacu, który do dziś stanowi główny trzon bryły budowli. W późniejszych latach zakłada 18-hektarowy park wokół pałacu, bazując na 50-letnich wówczas dębach posadzonych przez swojego teścia Meinharda.

– 1723 r. Umiera Maria Eleonora mając 59 lat. Pałac w Sztynorcie przejmuje 35-letni Ernst Ahasver (1688-1727) – syn Marii Eleonory i Ahasverusa Gerharda.

– ? Odziedziczenie majątku przez Ernsta Ahasverusa Heinricha (1727-1811) – przyjaciela Ignacego Krasickiego, szambelana królowej Elżbiety Krystyny (żony króla Fryderyka II).

– 1811 r. W wieku 84 lat umiera Ernst Ahasverus Heinrich, majątek przejmuje jego syn Carl Friedrich (1770-1854).

– 1816 r. Na prośbę matki Carla Friedricha – Amelii Karoliny von Schmettau-Stohnsdorf (1751-1830) w parku zostaje wybudowana neoklasycystyczna herbaciarnia wg projektu Landghansa.

– 1829 r. Carl Friedrich rozpoczyna trwającą z przerwami 50 lat rozbudowę pałacu.

– 1830 r. W wieku 79 lat umiera Amelia Karolina von Schmettau-Stohnsdorf.
W tym samym roku w pałacowym parku zostaje wzniesiona mała neogotycka kaplica.
(Czyżby także na prośbę Amelli? A może dla uczczenia jej pamięci? Zbieżność dat może nie być przypadkowa… Tym bardziej, że kaplica jakby „zagląda w okna” herbaciarni, do której stoi frontem na przeciwległym końcu alei dębowej ciągnącej się wzdłuż bryły pałacu.)

– 1854 r. Odziedziczenie majątku ziemskiego wraz z pałacem przez Carla Meinharda (1826-1883), dobrami zarządza jego żona Anna z domu Hahn-Basedow (1830-1894).
Carl Meinhard zakłada w Sztynorcie słynną stadninę koni wyścigowych w rozbudowywanych stajniach.

– 1858 r. Wybudowanie neogotyckiego mauzoleum – kaplicy rodowej Lehndorffów w ramach rozbudowy pałacu i majątku prowadzonej przez Annę. Budowniczym jest Staudener, projektantem Schinkel.

– 1870 r. Anna doprowadza do powołania w dobrach sztynorckich fideikomisu (cały majątek dziedziczy najstarszy syn w zamian za obowiązek dożywotniego utrzymywania pozostałych spadkobierców), w skład którego wchodzi 37 majątków ziemskich (oprócz samego Sztynortu będącego główną siedzibą dóbr – pozostałe majątki są stale oddawane w dzierżawę).

– 1880 r. Zakończenie przez Annę trwającej od 50 lat rozbudowy pałacu i budynków sztynorckich.

– 1894 r. Śmierć 64-letniej Anny i przejęcie majątku przez Carola Meinharda (1870-1936), który w ciągu 2 lat większość roztrwania.

– 1896 – 1901 Wprowadzenie przymusowego zarządu nad majątkiem przez rząd pruski. Carol Meinhard otrzymuje roczną pensję i pałac w Sztynorcie, który zaniedbywany niszczeje.

– 1900 r. Otto Magnus von Lehndorff (młodszy brat Carla Meinharda) buduje dla swojej gałęzi rodu pałac w Preyl i przenosi się tam.

– 1936 r. Carol Meinhard umiera bezpotomnie, majątek dziedziczy Manfred Wilhelm von Lehndorff (syn Otto Magnusa), który postanawia zostać w pałacu w Preyl i zrzeka się spadku na korzyść swojego syna Heinricha (1909-1944). 27-letni Heinrich przeprowadza się do Sztynortu (wraz ze swoją siostrą Sissi, czyli Karin Margarethe von Lehndorff), sprawnie zarządza dobrami, przywracając pałacowi dawną świetność.

– 1941 r. Zajęcie pałacu przez ministerstwo spraw zagranicznych III Rzeszy, Lehndorffom zostawiono do dyspozycji 1 skrzydło.

– 1944 r. Aresztowanie Heinricha, po jego udziale w nieudanym zamachu na Hitlera, śledztwo, proces i jego egzekucja. Wywiezienie wszystkich członków rodziny z pałacu i konfiskata majątku przez III Rzeszę.

– 1945 r. Pałac i okoliczne budynki zajmują na kilka lat sowieci urządzając w nich magazyny rabowanych w Prusach dóbr.

– 1950 – do 1983 r. Przejęcie majątku przez Państwowe Gospodarstwo Rolne, powolne doprowadzanie do ruiny pałacu i budynków gospodarczych.

– lata 60. i 70. Cały zespół pałacowy w Sztynorcie zostaje wpisany do rejestru zabytków.

– ? Przejęcie pałacu wraz z przyległym terenem przez Polski Związek Żeglarski.

– ? Przejęcie majątku w Sztynorcie przez spółkę Interster.

– ? Przejęcie Sztynortu przez gminę Węgorzewo.

– 1995 r. Kupienie dóbr Sztynorckich przez Dietricha Treitlera z Austrii.
W zabytkowych ruinach mieszkało 38 rodzin z przydziału komunalnego. Lokatorzy ci otrzymali mieszkania wybudowane przez gminę Węgorzewo za część pieniądzy uzyskanych z transakcji sprzedaży. Nowy właściciel planuje utworzyć z nieruchomości pięciogwiazdkowy hotel, pole golfowe i hipodrom, lecz ostatecznie nie znajduje na to funduszy.

– 1997 r. Kupienie majątku przez firmę Tiga Yacht & Marina, która otwiera nad Jeziorem Sztynorckim wypożyczalnię jachtów oraz buduje marinę na 450 stanowisk do cumowania łodzi, z możliwością wodowania i zimowania jachtów. W części wyremontowanych zabudowań gospodarczych dawnego majątku powstają nowoczesne sanitariaty, sklep spożywczy i żeglarski oraz słynna wśród żeglarzy tawerna Zęza. Organizowane są imprezy turystyczno-żeglarskie, koncerty szantowe.

Tiga Yacht chcąc wyremontować pałac zgodnie z zaleceniami Wojewódzkiego Konserwatora Ochrony Zabytków w Olsztynie, występuje o dotacje na ten cel do różnych instytucji (m. in. do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego), niestety znikąd pieniędzy nie dostaje… Pałac nadal niszczeje, gdyż pobieżnymi naprawami jest jedynie zabezpieczany przed totalną ruiną.

– 2004 Wyodrębnienie z firmy Tiga Yacht & Marina spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pod nazwą Pałac W Sztynorcie, która przejmuje właśność nad pałacem.

– 2008 r. Konferencja z udziałem Very von Lehndorff (córki Heinricha), która razem z historykami i samorządowcami apeluje o ratowanie zabytku.

– II 2009 Wojewódzki Konserwator Ochrony Zabytków składa do Prokuratury Rejonowej w Giżycku zawiadomienie o przestępstwie, którego jego zdaniem dopuściła się firma Tiga Yacht poprzez nieodpowiednie zajmowanie się zabytkowym pałacem. Sprawa zostaje jednak przez prokuraturę przekwalifikowana na wykroczenie (na podstawie artykułu 110 Ustawy o ochronie zabytków) i trafia do policji w Węgorzewie. Ostatecznie dochodzenie zostaje umorzone po kilku miesiącach, wobec braku znamion czynu zabronionego, trudno bowiem oskarżyć właściciela obiektu o to, że umyślnie chciał zniszczyć swoje mienie, skoro starał się o dofinansowania z różnych źródeł, ale go nie dostał…

– III 2009 Prowadzone są uzgodnienia między Tiga Yacht a Niemiecko-Polską Fundacją Ochrony Zabytków Kultury w sprawie przejęcia pałacu przez Fundację i jego odbudowy. Prezesem zarządu Fundacji jest historyk sztuki i architekt w jednej osobie – profesor zwyczajny historii architektury i konserwacji zabytków (były główny konserwator zabytków) Andrzej Tomaszewski.

– 22 VI 2009 r. W setną rocznicę urodzin Heinricha Lehndorffa, z inicjatywy jego córki Very, przed pałacem w Sztynorcie odsłonięty zostaje obelisk poświęcony pamięci jego ostatniego właściciela. Pamiątkowy głaz ma być symbolicznym kamieniem nagrobnym hrabiego Lehndorffa, straconego za udział w nieudanym zamachu na Hitlera, ponieważ nikt nie wie gdzie naziści pogrzebali po egzekucji ciała spiskowców.
(Nieco wcześniej Niemiecko-Polska Fundacja Ochrony Zabytków Kultury występuje o zgodę na postawienie kamienia pamiątkowego dla Heinricha von Lehndorffa. Wniosek jest zgodny z Polskimi przepisami i uzyskuje pozytywną opinię Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.)
Na uroczystość odsłonięcia przyjeżdżają wszystkie 4 córki ostatniego dziedzica dóbr sztynorckich, będące już 70-letnimi staruszkami, a także kuzynki Lendorffów z rodu Dönhoff oraz najstarsi mieszkańcy Sztynortu, którzy pamiętają jeszcze hrabiego.
Na głazie widnieje zdanie po polsku i niemiecku zaczerpnięte z pożegnalnego listu Heinricha do rodziny napisanego w przededniu egzekucji:
Stajemy w obliczu daleko idących przemian, pod wpływem których nasze dotychczasowe życie stopniowo odchodzi w niebyt ustępując miejsca całkowicie odmiennym normom.

– 30 XI 2009 r. Ma miejsce bezprecedensowe nieodpłatne przekazanie prawa własności do pałacu w Sztynorcie przez dotychczasowego właściciela na rzecz Niemiecko-Polskiej Fundacji Ochrony Zabytków Kultury, która ma uratować i wyremontować zabytek. Na sezon zimowy 2009/2010 planowane jest przeprowadzenie szczegółowej inwentaryzacji i pomiaru obiektu oraz stworzenie projektu konserwatorskiego. Konserwatorzy szacują, że koszt przywrócenia pałacu do dawnej świetności może wynieść nawet do 30-40 mln euro.

Fundacja (zgodnie z życzeniem córek Henricha von Lehndorffa) chce stworzyć w pałacu miejsce spotkań i dyskusji polsko-niemieckich oraz wydarzeń kulturalnych służących pojednaniu narodów i kultur.

Więcej ciekawych informacji na temat Sztynortu i jego historii uzyskacie Państwo w serwisie www.sztynort.nafali.net poświeconemu temu pięknemu miejscu dzięki pasji Pani Beaty Grodzickiej